Jak ją chronimy

Ochrona stanowisk lęgowych Ochrona drzew na których znajdują się gniazda krasek jest najważniejszym działaniem ochronnym projektu. Drzewa są niszczone na skutek procesów naturalnych (wichura, pożar) jak również wycinane przez ludzi. Podstawą do podjęcia działań ochronnych jest znajomość miejsc w których ptaki podejmują lęgi, wszystkie zajęte przez ptaki stanowiska będą więc sukcesywnie identyfikowane i monitorowane. Następnie nawiązana zostanie współpraca z miejscową ludnością, która zostanie uświadamiana o znaczeniu drzew dziuplastych i konsekwencjach jakie niesie ze sobą ich wycinanie. Utworzona zostanie również sieć wolontariuszy, którzy będą opiekowali się najbardziej zagrożonymi stanowiskami kraski i reagowali lub informowali nas w momencie ich zagrożenia. Dzięki temu jeżeli dojdzie do zniszczenia drzew np. w wyniku wichury, możliwe będzie zastosowanie działań kompensacyjnych np. wieszając budki lęgowowe.

W ramach projektu zorganizowana zostanie także akcja wyszukiwania i oznaczania specjalnymi tabliczkami 300 drzew - potencjalnych miejsc gniazdowania kraski. Mamy nadzieję, że zwrócenie uwagi miejscowej ludności na te drzewa spowoduje że uda się je ocalić.

Zabezpieczenie przed drapieżnikami

Pomalowanie pnia drzewa z dziuplą kraski od poziomu gruntu do wysokości ok. 2 metrów terpentyną, w znacznym stopniu zabezpiecza gniazdo kraski znajdujące się w dziupli lub budce przed drapieżnikami (kuną domową i kuną leśną). Zapach terpentyny zniechęca kuny do wspinania się na drzewo nią pomalowane. Nie zaobserwowano żadnego szkodliwego wpływu terpentyny dla drzewa jest to metoda nieskomplikowana i nieinwazyjna.

Jak wynika z badań, corocznie jedno gniazdo jest niszczone przez kuny. Przy tak niewielkiej liczebności populacji jak w przypadku kraski jest to duża strata. Doświadczenia zabrane podczas ochrony orlików grubodziobych w Biebrzańskim Parku Narodowym oraz podczas ubiegłorocznego zabezpieczania stanowisk lęgowych krasek pokazują, że jednokrotne w sezonie pomalowanie drzewa terpentyną stanowi dobre zabezpieczenie przed tymi drapieżnikami.

Zakłada się, że corocznie przed przylotem krasek należy zabezpieczyć drzewa w obrębie 30 stanowisk zajętych w roku poprzedzającym. Jednak trzeba się liczyć z tym, że czasami należy zabezpieczyć grupy drzew położonych w pobliżu, gdyż jeżeli stykają się one koronami drapieżniki mogłyby przedostać się po koronach drzew. Dodatkowo, terpentyną zabezpieczane będą wszystkie drzewa na których wieszane będą budki.

Wieszanie budek lęgowych

Budki lęgowe na terenie Równiny Kurpiowskiej były już stosowane m.in. w ramach wcześniejszych projektów realizowanych przez OTOP na zlecenie RDOŚ w Warszawie, a dofinansowanych przez WFOŚiGW w Warszawie. Dzięki temu w roku 2011 ponad 1/3 populacji kurpiowskiej w woj. mazowieckim (4 pary spośród 11 stanowisk z sukcesem gniazdowym) gniazdowało w budkach. Istnieje jednak potrzeba kontynuowania tego działania. Jak wskazują doświadczenia z innych projektów, tylko duża liczba wywieszonych skrzynek lęgowych może zapewnić sukces. Ponadto część skrzynek zajmowanych przez kraski na lęgi ulega zniszczeniu i wymaga wymiany.

Instalowanie czatowni

W celu poprawy struktury żerowisk w terytoriach lęgowych krasek oraz innych potencjalnych siedliskach instalowane będą tyczki długości ok. 4-5 metrów, które kraski wykorzystują jako czatownie i miejsca obserwacyjne. Często dogodne dla krasek żerowiska położone w pobliżu dziupli lęgowych pozbawione są zupełnie takich miejsc przez co stają się dla ptaków prawie bezużyteczne.

Do polowania kraski wykorzystują tzw. czatownie czyli eksponowane miejsca z których wypatrują zdobyczy. Mogą to być czubki suchych drzew, paliki ogrodzeniowe czy linie energetyczne. Jeżeli brak jest takich miejsc to mimo dobrego siedliska kraski mają ograniczone możliwości skutecznego polowania. Stosunkowo prostym rozwiązaniem jest w takich wypadkach instalowanie sztucznych czatowni - specjalnych tyczek na których kraska mogłaby usiąść lub bardziej perspektywicznie posadzenie pojedynczych drzew, które będą mogły być wykorzystywane do tego celu w przyszłości.

Zainstalowanie czatowni w takich miejscach może spowodować, że ptaki nie będą musiały latać po pokarm daleko i tym samym będą mogły przynosić młodym pożywienie częściej co przełoży się na sukces lęgowy. Planowane jest zainstalowanie 90 czatowni (30 rocznie) w pobliżu obecnych i potencjalnych stanowisk kraski.

Sadzenie wierzb

Osiągnięcie długofalowych efektów realizacji projektu będzie możliwe nie tylko przez działania doraźne, ale też poprawienie warunków siedliskowych w przyszłości. Można to osiągnąć m.in. poprzez sadzenie wierzb w krajobrazie rolniczym, powszechny do niedawna zwyczaj który obecnie jest rzadkością. Posadzone drzewa będą w przyszłości stanowiły dogodne miejsce gniazdowania krasek, a do tego czasu będą mogły być wykorzystywane przez nie jako czatownie. W projekcie zorganizowana zostanie akcja sadzenia kilkuset wierzb, która odbywać się będzie tzw. metodą tradycyjną tj. sadząc namoczone wcześniej kołki wierzbowe. Drzewa będą sadzone punktowo i liniowo wzdłuż dróg polnych i cieków.

Oprócz aspektów praktycznych akcja będzie miała także duży walor edukacyjny gdyż planowane sadzenie będzie realizowane przez wolontariuszy, w tym uczniów lokalnych szkół.

Dokarmianie

W przypadku nadejścia chłodnej, deszczowej pogody w okresie lęgowym w projekcie przewidziano dokarmianie wybranych 15 par z populacji kraski na Równinie Kurpiowskiej. Założono, że okres niekorzystnej pogody to średnio 10 dni rocznie. Dostarczane w takich okresach owady - hodowlane świerszcze są sprawdzonym przez hodowców ptaków substytutem pozwalającym pisklętom przeżyć ten krytyczny czas, a przez to poprawić sukces lęgowy kraski.

Pokarm będzie wykładany w kuwetach umieszczonych na specjalnie skonstruowanych stojakach zwanych stacjami dokarmiania. Dzięki temu będzie on eksponowany ułatwiając jego wyszukanie przez kraski, a jednocześnie zmniejszy ryzyko wyjadania pokarmu lub przewrócenia kuwet przez ssaki takie jak psy, lisy, jenoty, dziki itd.

Świerszcze wykorzystywane do tego działania są od dawna hodowane w Polsce na pokarm dla ptaków trzymanych w niewoli, w tym także krasek w ogrodach zoologicznych. Upewniono się, że będą to tylko gatunki, które nie są w stanie rozmnażać się w naszym klimacie dzięki czemu nie rozprzestrzenią się w środowisku mogąc stanowić zagrożenie dla naszej rodzimej przyrody. W trakcie wcześniejszych doświadczeń zaobserwowano sporadyczne podejmowanie wykładanego pokarmu także przez inne ptaki, np. przez gąsiorka, jednak nie odbywało się to ze zbyt dużą intensywnością, mogącą wpłynąć na efekt działania.

Wspieranie ekstensywnego wypasu

Zadanie obejmuje realizacje działań wspierających prowadzenie ekstensywnego wypasu aby ocalić najcenniejsze pastwiska – żerowiska kraski. Na terenach użytkowanych rolniczo odbywać się to będzie pośrednio przez zachęcanie rolników do korzystania z programów rolnośrodowiskowych. Na wybranych powierzchniach, gdzie użytkowanie zostało definitywnie porzucone wprowadzony zostanie bezpośredni wypas.

Ochrona przed płoszeniem przez fotografów i obserwatorów ptaków

Duża część stanowisk kraski, szczególnie tych łatwodostępnych, położonych w pobliżu dróg i osad ludzkich, corocznie podlega bardzo silnej presji ze strony niedoświadczonych obserwatorów ptaków i fotografów amatorów. Aby temu przeciwdziałać powołana zostanie sieć 15 lokalnych opiekunów - osób mieszkających w bezpośredniej bliskości najbardziej narażonych na płoszenie stanowisk kraski. Do ich głównych zadań będzie należało informowanie osób obecnych w pobliżu o związanych z tym zagrożeniach, informowanie zespołu projektowego na temat wszystkich niepokojących sytuacji, wymagających dodatkowych interwencji oraz przeciwdziałanie innym zagrożeniom (np. związanym z uszkodzeniem stanowiska lęgowego).

Jednocześnie planowane jest skanalizowanie ruchu turystycznego związanego z obserwowaniem krasek poprzez budowę jednego ukrycia obserwacyjnego umożliwiającego bezpieczne obserwowanie krasek. Mobilna konstrukcja będzie corocznie ustawiana w starannie wybranym miejscu tak aby kraskę można było zobaczyć nie płosząc jej. Ukrycie znajdować się będzie pod nadzorem i zostanie wyposażone w niezbędny sprzęt optyczny do obserwowani ptaków.

Opracowania planistyczne

W ramach zadania przewidziane jest przygotowanie Krajowego Planu Ochrony Kraski i Wytycznych Planistycznych Ochrony Kraski na Równinie Kurpiowskiej.

Działania promocyjno-edukacyjne

Kampania promocyjna idei ochrony kraski odbywać się będzie zarówno na poziomie ogólnokrajowym jak i lokalnym: obejmując m.in. szeroko rozpowszechniany film, materiały informacyjne (ulotkę, www, baner, tablicę informacyjną) i nagłośnienie medialne problematyki związanej z kraską i realizowanym projektem.


Wieszanie budek (fot. K.Trzciński)
Instalowanie czatowni (fot. A. Syguła)

Zdjęcie w nagłówku: Robert Dróżdż

Nagranie głosku kraski: Marco Dragonetti www.birdsongs.it